Co można zmienić w swoim stylu życia, aby zwiększyć płodność? [9 wypowiedzi specjalistów]

Patrycja Gubała
Patrycja Gubała

Żyjemy szybko. Zdarza się, że jemy różnie – nieregularnie lub niezdrowo. Czasami nie pamiętamy co znaczy aktywność fizyczna. Być może nic by nam w tym nie przeszkadzało do momentu, aż sami nie doświadczymy problemów, np. niepłodności. 

Ponad 80 jednostek chorobowych wynika bezpośrednio lub pośrednio z nieracjonalnego i niezbilansowanego sposobu żywienia lub niewłaściwej jakości zdrowotnej żywności. Można więc wysnuć wniosek, że zmiany w stylu życia mogą nam przynieść sporo korzyści. 

Wg koncepcji obszarów zdrowia autorstwa Marca Lalonde’a, to styl życia jest czynnikiem, który w największym stopniu wpływa na zdrowie człowieka. Szacuje się, że jego udział to ok. 50%. 

Postanowiliśmy więc zapytać o zdanie kilku specjalistów, który odpowiedzieli na kluczowe pytanie – co można zmienić w swoim stylu życia, aby zwiększyć płodność? Odpowiedzi zawarliśmy poniżej:

Marta Kłos marta.dietetyk: Jako dietetyk nie mogłabym wspomnieć o moich ukochanych kwasach tłuszczowych i o tym, jak bardzo (również w kontekście płodności) są niedoceniane przez większą część z nas. 

Co prawda ciągle słyszy się o tym, aby jeść ryby minimum 2 razy w tygodniu, a tłuszcze zwierzęce zastępować roślinnymi, ale tak naprawdę mało kto zdaje sobie sprawę, skąd takie zalecenia i dlaczego ich przestrzeganie jest tak ważne. Dobry stosunek poszczególnych kwasów tłuszczowych, czyli duży udział tych z rodziny jednonienasyconych (które znajdziesz między innymi w oliwie i awokado), wielonienasyconych omega-3 i omega-6 (których bogatym źródłem jest siemię lniane, orzechy, a także ryby) jest kluczowy w zachowywaniu zdrowia, zmniejszaniu stanów zapalnych i co za tym idzie – w zwiększaniu płodności zarówno u mężczyzn jak i u kobiet. 

U płci żeńskiej tłuszcze są tym bardziej ważne, ponieważ cały nasz układ hormonalny jest bardzo wrażliwy nawet na najmniejsze ograniczenia w spożyciu tego składnika – a to właśnie problemy hormonalne są źródłem zaburzeń płodności. Pamiętaj jednak, że to nie sam tłuszcz, a dopiero jego rodzaj ma dla nas różne znaczenie zdrowotne. 

Jakich tłuszczów unikać? Jakie niekoniecznie będą miały pozytywny wpływ na naszą płodność? Tłuszcze trans, czyli te najczęściej ukryte w przetworzonych źródłach (fast-foodach i słodyczach) oraz nasycone kwasy tłuszczowe, które znajdziesz między innymi w czerwonym mięsie i oleju palmowym.

Marcin Drzewiecki marcin_drzewiecki: Styl życia sprzyjający płodności to po prostu zdrowy i aktywny styl życia. Poprzez aktywność nie mam na myśli katorżniczych treningów, tylko codzienną aktywność, która sprawia nam przyjemność, ale również te mniejsze wybory, które codziennie dokonujemy, jak wejście po schodach, zamiast korzystania z windy, czy pójście na spacer, zamiast przesiadywania przed telewizorem. 

Paradoksalnie, nawet takie trywialne wybory mogą zrobić ogromną różnicę w dłuższej perspektywie. Będąc Dietetykiem muszę również zwrócić uwagę na dietę, która ma kolosalne znaczenie w kontekście płodności. Tak naprawdę dieta płodności, to po prostu zdrowa zbilansowana dieta, oparta o zdrowe wzorce żywieniowe, czyli bogata w witaminy, składniki mineralne, czy przeciwutleniacze. 

Zdecydowanie warto zwrócić uwagę na wyższe spożycie nienasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza omega 3, które znajdziemy przede wszystkim w tłustych rybach i limitowanie nasyconych kwasów tłuszczowych oraz unikanie kwasów tłuszczowych trans, które są obecne zwłaszcza w produktach wysoko przetworzonych.

Olga Białasdobrydietetyk.olga: Coraz więcej mówi się o wpływie diety na różne obszary życia. Większa świadomość konsumentów i liczne badania naukowe sprawiają, iż rośnie liczba osób doceniających znaczenie odpowiednio zaplanowanej diety w wielu aspektach zdrowia. Sposób odżywiania i styl życia mogą mieć wpływ na płodność.

Stresujący tryb życia, niedobór snu,  spożywanie wysoko przetworzonego jedzenia nie ułatwia utrzymania płodności na wysokim poziomie. Częstość występowania zaburzeń seksualnych wzrasta wraz z wiekiem. Główne czynniki ryzyka to choroby układu sercowo-naczyniowego, otyłość, cukrzyca, zaburzenia hormonalne, choroby układu moczowo-płciowego, choroby przewlekłe oraz psychiczne. 

Poziom płodności uzależniony jest od wielu czynników. Znaczna część z nich wiąże się z naszym trybem życia, w tym aktywnością fizyczną, dietą i stylem życia. Spożywanie zbyt dużej ilości kalorii względem zapotrzebowania prowadzi do otyłości, która jest czynnikiem ryzyka. Dodatkowo znaczenie ma jakość diety. Dieta bogata w tłuszcze typu trans i nadmiar cukrów prostych sprzyja rozwojowi chorób cywilizacyjnych. 

Część z chorób z grupy ryzyka wchodzi w skład jednostek dietozależnych, stąd wdrożenie odpowiedniego postępowania żywieniowego może znacznie przyczynić się do zmniejszenia zaburzeń seksualnych i zwiększenia płodności.

Należy również wziąć pod uwagę fakt, iż restrykcyjne diety odchudzające i zbyt niski procent tkanki tłuszczowej również przyczyniają się do obniżenia płodności. Zastosowanie zbyt głębokiego deficytu kalorycznego prowadzi do zaburzeń hormonalnych, a z czasem u kobiet może dojść do całkowitego zaniku miesiączki. Gdy podaż energii z dietą jest zbyt niska, to organizm nie ma odpowiednich warunków żeby się rozmnażać. 

W związku z tym wyłącza funkcje reprodukcyjne. Musimy pamiętać, że człowiek w toku ewolucji wypracował pewne mechanizmy adaptacyjne. Z drugiej strony nadmiar tkanki tłuszczowej, także wpływa na obniżenie płodności. 

W przypadku nadwagi i otyłości u mężczyzn częstość występowania zaburzeń erekcji może wynosić nawet 79%. Warto więc utrzymywać masę ciała w normie i zachowywać optymalny poziom tkanki tłuszczowej, gdyż zarówno nadwaga, otyłość, jak i zbyt niska waga prowadzą do spadku płodności.

Zaburzenia płodności często wiążą się z chorobą niedokrwienną serca i chorobami metabolicznymi. W związku z tym dietą wykazującą pozytywny wpływ na utrzymanie płodności jest model śródziemnomorski. Zmniejszenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych na korzyść jednonienasyconych i wielonienasyconych, a także niższe spożycie cholesterolu na rzecz zwiększenia spożycia węglowodanów złożonych, błonnika, przyniesie wiele korzyści. Jadłospis powinien obfitować w warzywa i owoce, orzechy, produkty z pełnego ziarna, a także ryby oraz oliwę z oliwek.

Zaburzeń płodności, nie należy bagatelizować i należy zwrócić się do specjalisty. Zadbanie o styl życia, zbilansowaną dietę, wprowadzenie aktywności, dbanie o sen i ograniczanie stresu to główne aspekty, na których trzeba się skupić. 

Agnieszka Wianeckaawianecka_dietetyk: Jest wiele czynników, które wpływają na płodność, szczególnie u kobiet. Oprócz oczywistego czynnika jakim jest starzenie się, wymienia się również palenie papierosów, zwiększone spożycie kofeiny i alkoholu, stres, chroniczne narażenie na zanieczyszczenia środowiskowe i złe nawyki żywieniowe. 

Dodatkowym czynnikiem jest nadmierna masa ciała i wiążące się z nią powikłania – insulinooporność, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy miażdżyca. Coraz częściej wśród kobiet diagnozowany jest zespół policystycznych jajników (PCOS), a jednym z kryterium rozpoznania jest oligoowulacja lub brak owulacji. 

W przypadku nadwagi i otyłości głównym rozwiązaniem dietetycznym powinna być dieta o ujemnym bilansie kalorycznym, która spowoduje optymalną redukcję masy ciała. Należy pamiętać, że niedożywienie i stosowanie zbyt niskokalorycznych diet również może znacznie zmniejszyć szansę na zajście w ciążę. 

Warto zadbać o dietę nie tylko w ujęciu ilościowym, ale też przede wszystkim jakościowym. Podstawą diety powinny być świeże warzywa i owoce (będące źródłem antyoksydantów), węglowodany o niskim indeksie i ładunku glikemicznym (wysoki IG i ŁG może skutkować podwyższonym poziomem insuliny, co z kolei przełoży się wyższe wydzielanie IGF-1 i androgenów i zaburzy funkcjonowanie gospodarki hormonalnej kobiety), nienasycone kwasy tłuszczowe pochodzące z dobrej jakości olejów, oliwy, orzechów, nasion i ryb. Co ciekawe, w badaniu Nurses’ Health Study II (NHS II) wykazano, że spożywanie białka roślinnego wiązało się z mniejszym ryzykiem bezpłodności. 

Warto więc ograniczyć spożywanie mięsa na rzecz nasion roślin strączkowych, orzechów czy produktów sojowych. Pomijając kwestie dietetyczne, nie należy zapominać o bisfenolach, parabenach i innych zanieczyszczeniach, z którymi stykamy się praktycznie codziennie. 

Niestety te związki negatywnie wpływają na działanie układu hormonalnego, w tym na płodność. Zawsze polecam kobietom, aby ograniczyły używanie niektórych kosmetyków i plastiku, unikały żywności puszkowanej oraz pakowanej w woreczki. 

Oliwia Poniatowskaliv.diet: Jednym z ważniejszych aspektów stylu życia, wspomagających płodność jest zniwelowanie nadwagi lub otyłości. Nadmierne kilogramy mają wpływ zarówno na damską jak i męską płodność. Z drugiej strony niedowaga zwłaszcza u kobiet może powodować problemy z cyklem miesięcznym co również będzie miało negatywne skutki w kontekście płodności.

Dieta wspomagająca płodność powinna opierać się na produktach jak najmniej przetworzonych. Ograniczamy żywność typu fast food, słodycze, dania gotowe, na rzecz warzyw, owoców, węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym, ryb, chudego mięsa i dobrej jakości tłuszczów.

Szczególną uwagę należy zwrócić na witaminy z grupy B, kwas foliowy, kwasy tłuszczowe omega-3, żelazo oraz selen i cynk. Selen oraz cynk powinny szczególnie zainteresować Panów, ponieważ to właśnie te składniki są niezbędne do produkcji nasienia oraz mają wpływ na jego jakość.

Przyszli rodzice powinni również zadbać o aktywność fizyczną. Należy jednak zwrócić uwagę na intensywność wykonywanych ćwiczeń. Zbyt forsowne treningi wykonywane w dłuższej perspektywie czasu mogą wpłynąć negatywnie na gospodarkę hormonalną zarówno kobiety jak i mężczyzny. Mężczyźni powinni również uważać na sporty walki, kolarstwo ekstremalne czy jazdę konną, gdyż mogą one powodować mikrouszkodzenia jąder.

Kolejnym aspektem będzie rezygnacja z używek, papierosy, narkotyki oraz alkohol powinny zostać całkowicie wykluczone. Kiedy mowa o stylu życia, nie można zapomnieć o zapewnieniu sobie odpowiedniej ilości snu oraz minimalizowaniu (w miarę możliwości) stresu w ciągu dnia. Stałe napięcie nie sprzyja płodności. Warto w takiej sytuacji zainteresować się technikami relaksacyjnymi bądź w niektórych przypadkach skonsultować się ze specjalistą psychologiem lub psychoterapeutą.

Ostatnia sprawą jaką chciałabym poruszyć jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych. Nie jest to może aspekt bezpośrednio wpływający na płodność, jednak może on nam pomóc wychwycić szereg problemów zdrowotnych już we wczesnych stadiach. Dostateczne szybkie wykrycie i rozpoczęcie leczenia wielu chorób (np. cukrzyca, PCOS, choroby tarczycy) może zwiększyć szansę na poczęcie. 

Dietoterapia Zaburzeń Płodności i Profilaktyka

Zapisz się na nasz innowacyjny kurs online.

Dianajadlogram: Dieta jest jednym z czynników mających wpływ na płodność. Nawet małe zmiany w sposobie odżywiania mogą przynieść efekty. W okresie prekoncepcyjnym, poza stosowaniem się do ogólnych zaleceń dot. zdrowego odżywiania, u kobiet należy szczególnie zwrócić uwagę na podaż takich składników jak kwas foliowy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, żelazo, jod i witamina D.

Suplementacja kwasu foliowego w tym okresie może przynieść bardzo dobre rezultaty. Witamina D także jest szczególnie ważna, zwłaszcza dla kobiet z zaburzeniami owulacji. Mimo, że na jej podaż szczególnie powinny zwrócić uwagę kobiety w ciąży i w trakcie laktacji, to warto zadbać o jej odpowiednie stężenie już w okresie prekoncepcyjnym, gdyż jej niedobór może utrudniać poczęcie. Jednak nie tylko przyszła mama powinna wprowadzić zmiany w swojej diecie. Wydawałoby się, że dieta przyszłego taty nie jest aż tak istotna, jednak warto już 3 miesiące przed poczęciem wprowadzić zmiany także w jego odżywianiu. 

Meżczyźni, aby zadbać o jakość swojego nasienia, powinni zwrócić szczególnie uwagę na wielonienasycone kwasy tłuszczowe, witaminę E, likopen, cynk i kwas foliowy. Zarówno w przypadku kobiet i mężczyzn pożądana jest optymalna podaż energii i rozkład makroskładników. Nie można też zapominać o aktywności fizycznej i rezygnacji z używek. 

Kamila Pach _najedzona: Prawidłowo zbilansowana dieta wpływa na nasze zdrowie ale również na płodność. A więc na co zwrócić uwagę?

– kwasy tłuszczowe omega-3, których  źródłem są tłuste ryby morskie, owoce morza, olej rzepakowy, olej lniany, siemię lniane, owoce morza, orzechy, migdały,

– produkty o niskim indeksie glikemicznym, np. cukinia, kasza gryczana, pomidor, brokuły, kiwi,

witaminy antyoksydacyjne:
– witamina A występująca w marchwi, szpinaku, czerwonej papryce lub śliwkach
witamina C, której źródłem jest dzika róża, czarna porzeczka, natka pietruszki oraz czerwona papryka,

– witamina E, którą można znaleźć w nasionach słonecznika, migdałach, dyni, orzechach włoskich czy pestkach winogron,

– witamina B12, której źródłem jest mięso, ryby, owoce morza, ser żółty, jajka oraz mleko,

– kwas foliowy, którego źródłem są warzywa liściaste, nasiona roślin strączkowych oraz orzechy,

– witaminę D, warto spożywać z posiłkiem zawierającym tłuszcz, np. kanapka z awokado lub sałatka polana olejem lnianym. Witamina D występuje w rybach (węgorz, śledź, tuńczyk, makrela, sardynki) oraz w serze żółtym.

– warto zwrócić również uwagę na selen, cynk, jod, żelazo oraz magnez.

Należy zadbać o odpowiednią ilość snu, nawodnienie oraz aktywność fizyczną. Kofeina, alkohol, papierosy oraz stres powinny zostać wyeliminowane na czas starania się o dziecko oraz u kobiet ciężarnych.

Paulina Szydlik paulinaszydlik: Każda kobieta jak i każdy mężczyzna powinni dbać o siebie nie tylko “z zewnątrz”, ale również i od wewnątrz. Jest wiele czynników, które wpływają na naszą płodność. 

Przede wszystkim należy zadbać o odpowiednią dietę. Niedobór kalorii może spowodować problemy z gospodarką hormonalną. Często młode kobiety podążając za pewnymi ideałami – odchudzają się, stosując różne diety, których kaloryczność jest bardzo niska. W takim wieku organizm jeszcze się rozwija i potrzebuje energii. 

Efektem takich nieracjonalnych sposobów odżywiania są na przykład: wypadające włosy, łamiące się paznokcie czy właśnie zanik miesiączki, który może prowadzić do bezpłodności. Odpowiednia ilość makro- oraz mikro-składników jest niesamowicie ważna. Warto zadbać o odpowiednią podaż węglowodanów, białek oraz tłuszczów. Spożywamy zbyt małą ilość zdrowych kwasów tłuszczowych. 

Dobrze jest wpisać do swojego jadłospisu chociaż 1-2 razy w tygodniu ryby, które są ich źródłem. Zalecenia mówią, aby spożywać co najmniej 30 gramów orzechów lub pestek w ciągu dnia. Podstawą diety powinny być również węglowodany złożone, które znajdziemy w kaszach, makaronach czy płatkach owsianych. 

Najlepiej ograniczyć spożywanie produktów wysokoprzetworzonych takich jak słodycze czy produkty typu fast food. Tak jak wspomniałam – nasza dieta powinna dostarczać nam wszystkich mikroskładników, takich jak selen, cynk czy żelazo. 

Na rynku jest dostępnych wiele suplementów, które mogą nam pomóc w ich uzupełnieniu, lecz powinniśmy pamiętać, że najpierw dieta, a dopiero potem wszelkie “dodatki”.

Nie powinniśmy zapominać również o aktywności fizycznej, która wspomaga nasz cały organizm, wzmacnia odporność oraz jest źródłem endorfin. Wybierz to co lubisz – czy to trening siłowy, boks czy bieganie. Nie ma sensu zmuszać się do czegoś, czego się nie lubi.

Zarówno trening jak i regeneracja po nim są równie ważne. Postaw na chociaż 1-2 dni odpoczynku. Wyjdź na spacer, weź gorącą kąpiel. Pomoże Ci to w redukcji stresu, który nie sprzyja płodności. Jeśli twój tryb życia Ci na to pozwala – zadbaj o 6-8 godzin snu dziennie.

Warto również wspomnieć o próbie porzucenia wszelkich używek takich jak alkohol czy papierosy.

Jeśli powyższe rady nie pomogą, zawsze warto zgłosić się do specjalisty i zbadać problem. Nie należy zwlekać, gdyż jest to poważny problem! 

Roksana Wojciechowska roxie.psychodietetyk: Może na początek wyjaśnię co kształtuje naszą płodność? 

Płodność związana jest przede wszystkim z naszymi hormonami, stylem życia jaki prowadzimy, snem (jego brakiem, nieprawidłowym lub zbyt krótkim snem), stresem obecnym w codziennym życiu, niedoborami witamin i minerałów pochodzących z pożywienia, zbyt wysoką masą ciała (która wiąże się z cytokinami prozapalnymi) lub zbyt niską masą ciała (gdy organizm jest niedożywiony i nieprzygotowany do utrzymania drugiego organizmu).

Nad czym powinniśmy popracować?

-DIETA I MODYFIKACJE ŻYWIENIOWE

-HOLISTYCZNE PODEJŚCIE DO ZDROWIA

-HIGIENA ŻYCIA

-AKTYWNOŚĆ

-DIAGNOSTYKA

Podrzucam Wam kilka składników diety, które mogą pomóc w podniesieniu płodności.

Tłuszcze

Dieta powinna być niskotłuszczowa i niskocholesterolowa, co pozytywnie wpływa na naszą płodność. Kwasy tłuszczowe trans dla przykładu zmniejszają stężenie plemników w ejakulacie. Pamiętajmy, aby stosunek kwasów omega-6: omega-3 był odpowiedni. 

To daje nam odpowiednią ruchliwość plemników u mężczyzn. Ważne abyśmy te złe tłuszcze zastąpili dobrymi. Kwasy tłuszczowe trans mogą mieć wpływ na zaburzenia owulacji. Dobrą propozycją mogą tu być kwasy wielonienasycone omega-3, które zmniejszające ryzyko powstania endometriozy. Ważna jest również odpowiednia ilość spożywanych tłuszczów, gdyż przy niskim spożyciu może dojść do zatrzymania cyklu menstruacyjnego u kobiet.

Jakie produkty są polecane?

  • oleje roślinne tłoczone na zimno (olej z awokado, oliwa z oliwek, olej z pestek winogron, olej lniany, olej z wiesiołka). Zastąpienie złych tłuszczy dobrymi.
  • awokado
  • tłuste ryby morskie (tran)
  • orzechy

Białka

Duże ilości spożycia białka może mieć wpływ na brak owulacji, dlatego warto pomyśleć o zbilansowaniu diety. Przy zaburzeniach owulacji i PCOS, można zadbać o większą obecność w diecie białka roślinnego. Poprzez skupienie się na białkach roślinnych w diecie, zmniejszamy ryzyko niepłodności o 5%. Zamiana białka zwierzęcego na roślinne wpływa na nasz organizm o 50% większa płodność. Białka roślinne posiada argininy, produkcja tlenku azotu – zwiększa przepływ tlenu przez kanaliki. 

Jakie produkty są polecane?

-roślinne produkty wysokobiałkowe (ciecierzyca, soczewica, groch, fasola)

-napoje roślinne

Węglowodany

Tutaj powinniśmy zwracać uwagę na rodzaj węglowodanów, ich ładunek i indeks glikemiczny, ponieważ te aspekty są kluczowe na przykład przy zaburzeniach owulacji i PCOS. Warto zwrócić się również w stronę błonnika, aby podaż w diecie była odpowiednia.

Polecane produkty:

-produkty zbożowe z pełnego przemiału (kasze, mąki pełnoziarniste, pieczywo pełnoziarniste)

-surowe warzywa i owoce

Zaleca się normalizację spożycia makroskładników. Jedzenie stosunkowo zdrowo. Zbilansowana dieta pomoże nam w podniesieniu płodności. Polecane zielone warzywa, takie jak: papryka, brokuł, szpinak – warto pomyśleć o zwiększeniu udziału warzyw i owoców w diecie. 

Zmiana proporcji w diecie, tak by warzywa zajmowały 50% posiłku, przemodelowanie talerza. Unikanie przetworzonej żywności, fast foodów, słodyczy. Skupienie się na naturalnego pochodzenia produktach, rybach, mięsie.

Sen i regeneracja

Sen wpływa na naszą płodność, dlatego każda niedospana noc, będzie osłabiała nasze libido. Brak energii i niewyspanie wpływa na nasze zainteresowanie płciowe. Każda kolejna godzina snu zwiększa 14% chęć na interakcje seksualne. Tak więc 7-9 h dziennie będzie optymalną ilością snu, tak by organizm się prawidłowo zregenerował.

Suplementacja

Suplementacja jest ważnym aspektem stylu życia, ale pamiętajmy o tym, by najwięcej potrzebnych składników dostarczyć w zbilansowanej diecie. Jeśli zadbamy o podstawę jaką jest dieta, później możemy myśleć o suplementacji. Składnikami, których dieta nam nie zapewni (na odpowiednim poziomie) to WITAMINA D. Którą musimy suplementować, w ilości 2000 jednostek dla każdego dorosłego od września do kwietnia. A poniżej podrzucam suplementację podzieloną ze względu na płeć.

Witaminy dla niej, polecane przy podniesieniu płodności:

-omega-3

-witamina D

-kwas foliowy

-witamina B12

-witamina A

-witamina B6

-witamina C

-witamina E

Witaminy dla niego, polecane przy podniesieniu płodności:

-omega-3

-kwas foliowy

-witamina C

-L-karnityna

-witamina E

-koenzym Q10

Zioła i naturalne składniki

A co naturalnego jest w stanie nam pomóc przy płodności? Pokrzywa i mięta, rokitnik i acerola. Przyjmowane w dowolnych formach, herbatek czy wyciągów z roślin.

Co zmniejsza płodność?

Szeroko rozumiane używki. Ograniczenie używek to również ważny aspekt. Regularne spożywanie alkoholu to 50 % mniejsza płodność, przy spożywaniu przez obydwóch partnerów. To samo tyczy się palenia tytoniu. Zanieczyszczenie żywności metalami ciężkimi.

Mam nadzieję, że wyciągniecie kilka wartościowych rad z powyższej wypowiedzi, tak by poprawić swoją płodność. 

Podsumowanie

Wypowiedzi specjalistów pokazują jak ważna jest eliminacja z diety tłuszczów trans, dbanie o regularny sen oraz zwrócenie uwagi na zbilansowaną dietę z uwzględnieniem białka, w szczególności pochodzenia roślinnego. Do tego dochodzi aspekt suplementacji, któremu warto przyjrzeć się głębiej.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej o wpływie diety na płodność oraz zgłębić wiedzę odnośnie profilaktyki, kliknij TUTAJ

W imieniu całego zespołu A4® bardzo dziękujemy za wszystkie wypowiedzi.

1. Robak-Chołubek D., Sobstyl M., Jakiel G. Nieprawidłowe krwawienia maciczne. Prz Menopauz 2007; 4: 246-249.

 

2. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej: Narodowy Program Zdrowia na lata 2007-2015. Warszawa, 2007.

 

3. Wysocki M.J., Miller M. Paradygmat Lalonde’a, Światowa Organizacja Zdrowia i Nowe Zdrowie Publiczne. Przegl Epidemiol 2003; 57: 505–12.

 

dd-small

Wybierz kurs dietetyczny idealny dla Ciebie

Zapisz się na kurs online, zdobywaj wiedzę na każdym urządzeniu i ucz się w swoim tempie. Na koniec zdaj egzamin i odbierz certyfikat!