PCOS

Zaneta Michalak
Zaneta Michalak

To powinnaś wiedzieć o PCOS
Zespół policystycznych jajników (ang.: Polycystic Ovary Syndrome, PCOS) to jednostka chorobowa uznawana za najczęstszą endokrynopatię wieku rozrodczego, dotykająca aż 1 z 5 kobiet w wieku reprodukcyjnym. Niestety trudno o dokładne zdefiniowanie czynników wpływających na rozwój tej choroby. Na szczęście dla wielu pań dotkniętych tym zaburzeniem, zwiększa się zainteresowanie PCOS, zarówno w aspekcie jej terapii, jak i czynników ją wywołujących.

Na to uważaj
Dokładne zdefiniowanie tego schorzenia nie jest łatwe. To ze względu na złożoność objawów, jakimi się charakteryzuje. Ponadto, co interesujące – nadal nie ustalono jednoznacznie czynników powodujących tę chorobę. Więc jak ją leczyć, nie znając konkretnych elementów wpływających na jej genezę…?

Mówi się o współistnieniu czynników genetycznych oraz środowiskowych. Głównie są to defekty receptorów hormonalnych oraz zaburzenia aktywności pewnych enzymów związanych z syntezą hormonów. Potwierdzono, że prawdopodobieństwo pojawienia się problemów hormonalnych i metabolicznych rośnie wraz ze zwiększeniem ekspozycji na androgeny czy glukokortykosteroidy w życiu płodowym. Cóż, na to także nie możemy wpłynąć, chyba że jako przyszłe matki będziemy zwracać szczególną uwagę na swoje postępowanie w ciąży. Wystąpienie PCOS może być także następstwem otyłości i braku aktywności fizycznej. To już jest coś, co możemy modulować samodzielnie i na tym należy skupić swoje starania o zdrowie. Ponadto trwają badania nad znaczeniem toksyn środowiskowych w patogenezie PCOS. Do grupy substancji podejrzewanych o negatywne oddziaływanie należą między innymi: bisfenol, pestycydy, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne oraz polichlorowane bifenyle.

Wiele objawów, mało wyjaśnień
Dotychczas określono jedynie ogólne symptomy pozwalające na odróżnienie PCOS od schorzeń o podobnym przebiegu. Do objawów zaliczamy przede wszystkim policystyczny obraz jajników na USG, czyli obecność wielu pęcherzyków, z których żaden nie rozwija się w pełni prawidłowo. Współwystępują do tego zaburzenia owulacji i związany z tym brak miesiączki lub jej nieregularność. Uwagę zwraca także szeroki zakres zmian biochemicznych i klinicznych związanych z hiperandrogenizmem – hirsutyzm (nadmierne owłosienie) i trądzik. Zaburzenia w PCOS prowadzą w konsekwencji do kolejnych nieprawidłowości w organizmie: nadwagi, hipercholesterolemii, postępującej androgenizacji i hirsutyzmu, hiperprolaktynemii czy insulinooporności.

Spożycie ma znaczenie
Już samo wprowadzenie kilku zmian do diety może spowodować nie tylko redukcję objawów choroby, ale także zmniejszyć ryzyko zachorowania na PCOS. Dieta zalecana w tego typu zaburzeniach charakteryzuje się wyższym niż standardowa spożyciem białka (około 25% energii) oraz niższą podażą węglowodanów (40-45%). Pozostała kaloryczność diety powinna być pokryta przez tłuszcze, szczególnie jedno– i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych przy ograniczeniu spożycia tłuszczów nasyconych oraz kwasów tłuszczowych trans. Warto przy tym wspomnieć, że istotny jest rodzaj spożywanych węglowodanów i białka. Źródłem węglowodanów powinny być warzywa, owoce oraz produkty z nieprzetworzonych zbóż. Natomiast warto ograniczyć te warzywa i owoce, które są zasobne w skrobię (np. ziemniaki, topinambur, banany) oraz zupełnie wykluczyć z diety cukry dodane, np. w słodyczach. Dla tych kobiet, które nie mogą obejść się bez słodkiego posmaku, dozwolone są niskokaloryczne słodziki, najlepiej roślinne – na przykład ekstrakt z liści rośliny Stevia. Należy spożywać białko pochodzenia zwierzęcego oraz roślinnego, lecz nie określono stosunku ilościowego tych składników. Ważne natomiast , aby białko zwierzęce odznaczało się wysoką jakością i świeżością, nie pochodziło z produktów wysokoprzetworzonych, a także aby produkty mięsne nie zawierały znacznych ilości tłuszczów. Zaleca się również ograniczenie podaży nabiału w diecie, z wyjątkiem niewielkich ilości żółtego sera dobrej jakości (do 40 gramów dziennie).

To warto dodać
Istotnym elementem łagodzenia objawów PCOS za pomocą diety jest suplementacja. Zaleca się stosowanie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w ilości 3 gramy na dobę, 5 mg kwasu foliowego oraz 1000 mg wapnia dziennie, a także 50 000 IU witaminy D. Są to jednak dane sporządzone na podstawie badań, nie określono jeszcze bowiem oficjalnych rekomendacji i zaleceń w postępowaniu wobec PCOS. Tym niemniej, odpowiednia, zdrowa dieta opierająca się o świeże i nieprzetworzone produkty – to podstawa.

Bibliografia:
1. Michalak Ż.: Strategie żywieniowe w leczeniu zespołu policystycznych jajników. Praca
dyplomowa licencjacka wykonana na kierunku Dietetyka. UP Poznań, 2016.
2. Sirmans S.M. i in.: Epidemiology, diagnosis, and management of polycystic ovary syndrome. “Clin Epidemiol”. 2014(6): 1–13.
3. Spritzer P. M.: Polycystic ovary syndrome: reviewing diagnosis and management of metabolic disturbances. “Arg Bras Endocrinol Metabol”. 2014(2): 182-187.
4. Marsh K. A. i in.: Effect of a low glycemic index compared with a conventional healthy diet on polycystic ovary syndrome. “Am J ClinNutr”. 2010(1): 83-92.
5. Galletly C. i in: Psychological benefits of a high-protein, low-carbohydrate diet in obese
women with polycystic ovary syndrome—A pilot study. “Appetite”. 2007(3): 590-593.
6. Phy J. L. i in.: Low Starch/Low Dairy Diet Results in Successful Treatment of Obesity and
Co-Morbidities Linked to Polycystic Ovary Syndrome (PCOS). “J Obes Weight Loss Ther”.
2015(2): 259.
7. Asemi Z. i in.: Calcium plus vitamin D supplementation affects glucose metabolism and lipid concentrations in overweight and obese vitamin D deficient women with polycystic ovary syndrome. “Clinical Nutrition”. 2015(4): 586–592.